Midyat, Mardin’in gölgesinde kalmış ama kendine özgü ruhu olan bir şehirdir. Sarı taştan evleri, kiliselerinin çan kuleleri, gümüşçülerin tıkırtısıyla dolu çarşısı ve çevresindeki kadim manastırlarıyla Tur Abdin’in kalbinde yer alır. Pek çok gezgin Mardin’den günübirlik gelir; oysa Midyat, acele etmeden, sokak sokak keşfedilmeyi hak eder. Bu rehberde Midyat’ta mutlaka görülmesi gereken yerleri ve yolculuğunuzu kolaylaştıracak pratik bilgileri bir araya getirdik.
- Mardin’e uzaklık
- ~70 km, 1 saat
- Mor Gabriel
- ~23 km
- Önerilen süre
- En az 1 tam gün
- En iyi mevsim
- İlkbahar ve sonbahar
İki yüzlü bir şehir: Eski Midyat ve Estel
Bugünkü Midyat iki bölümden oluşur. Bir yanda taş evleri, dar sokakları ve kiliseleriyle tarihî Eski Midyat; diğer yanda resmî kurumların ve yeni yapıların toplandığı Estel. Gezilecek yerlerin çoğu Eski Midyat’tadır. Mardin’den minibüsle gelirken şoföre “Eski Midyat” demeniz, sizi doğrudan tarihî bölgenin yakınında indirmesi için yeterlidir.
1. Midyat Konuk Evi
Midyat’ın en çok ziyaret edilen yapısı, şehrin yüksek bir noktasında yer alan Midyat Konuk Evi’dir. En eski katı 1850 yılına tarihlenen yapı, sonraki yıllarda eklenen katlarla dört kata ulaşmıştır. Ortasındaki avlu, oymalı kapı ve pencere çevreleri, taş korkuluklu terasları Midyat taş işçiliğinin en güzel örnekleri arasındadır. Pek çok televizyon dizisine mekân olan Konuk Evi’nin damından görülen şehir manzarası, özellikle gün batımında unutulmazdır.
2. Eski Midyat’ın taş sokakları
Midyat’ı asıl tanımanın yolu, Eski Midyat’ın dar sokaklarında amaçsızca yürümektir. Yumuşakken oyulan, zamanla sertleşen sarı kireçtaşından evler, içe dönük avlular ve dantel gibi işlenmiş cepheler her köşede karşınıza çıkar. Başınızı kaldırıp pencere çevrelerine, kapı kemerlerine ve damların kenarlarına bakmayı unutmayın. Bu mimarinin hikâyesini Midyat’ın taş evleri yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
3. Kiliseler
Eski Midyat, 20. yüzyılın başına kadar büyük ölçüde Hristiyan bir yerleşimdi ve bugün de onlarca yıllık, hatta yüzyıllık pek çok kiliseye ev sahipliği yapar. Bunların bir kısmı Süryani Ortodoks, bir kısmı Katolik ve Protestan topluluklara aittir.
Mor Barsavmo Kilisesi, çarşının yakınında, Eski Midyat’ın merkezinde yer alır; bugünkü yapı 20. yüzyılda yeniden inşa edilmiştir. Mor Şmuni Kilisesi, bölgenin piskoposluk merkezidir. Mor Şarbel Kilisesi 1950’lerde inşa edilmiş, şehrin daha yeni kiliselerindendir. Tepedeki büyük Protestan Kilisesi ise 1900 civarında yapılmıştır ve yüksek konumuyla şehrin siluetinde öne çıkar.
Kiliseler her zaman açık olmayabilir; özellikle hafta içi kapıları kapalı bulabilirsiniz. Mahalle sakinlerine ya da kilise görevlilerine sormak çoğu zaman kapıların açılmasını sağlar. Ziyaret ederken omuzları ve dizleri kapatan kıyafetler tercih etmek, ayin sırasında sessiz kalmak ve fotoğraf çekmeden önce izin istemek en doğal saygıdır.
4. Gümüşçüler çarşısı ve Telkari Müzesi
Midyat’ın çarşısı, ustaların saç teli inceliğindeki gümüş telleri kıvırarak telkari işlediği atölyelerle doludur. Atölyelerin önünde durup ustaları çalışırken izlemek, Midyat’ta yapılabilecek en keyifli şeylerden biridir. Midyat Belediyesi tarafından 10 Aralık 2023’te açılan Telkari Müzesi, tarihî çarşı bölgesindeki Akçakaya Mahallesi’nde yer alır ve Türkiye’nin telkariye ayrılmış tek müzesi olarak tanıtılır. Bu zanaatın hikâyesini Midyat telkarisi yazımızda bulabilirsiniz.
5. Mor Abraham ve Mor Hobil Manastırı
Şehir merkezinin yaklaşık bir kilometre doğusunda, Midyat’ın en büyük kilise yapılarından biri olan Mor Abraham ve Mor Hobil Manastırı yer alır. Yerel geleneğe göre 5. yüzyılda, Mor Gabriel Manastırı’na bağlı olarak Abraham ve Hobil adlı iki keşiş tarafından kurulmuştur. Bahçesi, hafta sonları yerel halkın da sevdiği sakin bir köşedir.
Midyat’ın çevresinde
Mor Gabriel Manastırı (yaklaşık 23 km, 25 dakika): MS 397’de kurulan ve dünyanın ayakta kalan en eski Süryani Ortodoks manastırı olarak bilinen Mor Gabriel, Midyat gezisinin vazgeçilmezidir. Ayrıntılar için Mor Gabriel Manastırı yazımıza göz atabilirsiniz.
Hasankeyf (yaklaşık 45 km, 40 dakika): Dicle kıyısındaki bu kadim yerleşim, Midyat’tan kolayca yapılabilecek bir yarım günlük gezidir.
Mardin eski şehir (yaklaşık 70 km, 1 saat): Taş konakları, medreseleri ve Mezopotamya ovasına bakan manzarasıyla Mardin, Midyat’la birlikte gezilecek en doğal duraktır.
Dara Antik Kenti (yaklaşık 78 km, 70 dakika): Mardin yolu üzerindeki bu Roma dönemi kenti, kaya mezarları ve sarnıçlarıyla tarih meraklılarının ilgisini çeker.
Pratik bilgiler
Nasıl gidilir? En yakın havalimanı, Midyat’a yaklaşık 83 km uzaklıktaki Mardin Havalimanı’dır. Mardin’den Midyat’a otogardan kalkan minibüslerle gidilebilir; minibüsler belirli bir saatte değil, dolunca kalkar. Kendi aracınızla gelirseniz yol yaklaşık bir saat sürer.
Ne zaman gidilir? Yaz ayları bölgede çok sıcak geçer. Gezmek için en rahat dönemler ilkbahar ve sonbahardır. Sonbahar, aynı zamanda bölgedeki bağ bozumu mevsimine denk gelir; bu geleneği Tur Abdin’de bağ bozumu yazımızda anlattık.
Ne kadar kalınmalı? Eski Midyat ve Konuk Evi için yarım gün yeterli görünse de, kiliseler, çarşı ve Mor Gabriel için en az bir tam gün ayırmanızı öneririz. Bir gece konaklamak, şehri gün batımında ve sabahın sessizliğinde görme fırsatı verir.
Kaynaklar: Midyat, Vikipedi; “Midyat & Mor Gabriel Monastery: Exploring the Tur Abdin Plateau,” Sailingstone Travel; “The Monastery of Mor Abrohom and Mor Hobel,” Orígenes de Europa; Mardin Telkari Müzesi, Küre Ansiklopedi. Mesafeler OpenStreetMap verileriyle hesaplanmıştır.
